Bu sayı Anthropic, Micron ve AMD’yi aynı çerçevede ele alıyor, çünkü üçü de teknolojinin önümüzdeki 10 yılında değerin nerede toplanacağının belirlendiği noktalarda duruyor. Biri model laboratuvarı, biri bellek satıyor, biri çip üretiyor ve şimdi model araştırmasına uzanıyor. Üçü de kendi katmanında sektörün geleceğini tanımlayan, dönüştürücü bir rol üstlenen şirketler. Son günlerde üçünden gelen haberler aynı soruya bağlanıyor: modeller birbirini sürekli yakaladığında, pazarlık gücü gerçekte kimin elinde?
Modeller yer değiştiriyor, faturalar sabit
Anthropic’in halka arz hazırlığına dair ilk ayrıntılı rakamlar son günlerde ortaya çıktı, ama kaynakları önemli. Reuters’ın incelediği gizli halka arz taslağına göre Anthropic’in 2025 geliri yaklaşık $4,6 milyara ulaştı ve bir yılda yaklaşık 12 kat arttı. Bu belge kamuya açık bir başvuru değil, Reuters’ın gördüğü gizli bir taslak. Anthropic rakamları kamuoyu önünde doğrulamadı (CellCog).
Aynı taslağa göre şirketin 2025 faaliyet zararı, değer düşüklükleri hariç $8 milyarın üzerinde. Bilgi işlem ve altyapı harcaması $7,33 milyar ile faaliyet giderlerinin yarısından fazlasını oluşturuyor. En dikkat çekici kalem ise geleceğe dönük. Anthropic’in en az $518 milyarlık gelecek bilgi işlem taahhüdü var ve bunun yaklaşık %80’i iptal edilemez nitelikte (Let’s Data Science). Yani şirket bu tutarın büyük kısmını, modelleri liderlik tablosunda nerede durursa dursun ödemek zorunda.
Rakamların oranı da bir şey anlatıyor. Taslaktaki gelecek taahhütler, şirketin 2025 gelirinin 100 katından fazla. Gelir hızla büyüyor, ancak bilgi işlem için verilen sözler çok daha büyük bir ölçekte ve çok daha uzun bir vadede duruyor. Bu, bir model laboratuvarının maliyet tarafının bugünden yıllar sonrasına kilitlendiği anlamına geliyor. Gelir tarafı ise her yeni model sürümüyle yeniden kazanılması gereken bir alan.
Rakiplerin tarafında da büyüme hızlı. Axios’un kaynaklarına göre OpenAI’ın yıllık yinelenen geliri (abonelik ve sözleşmelerden düzenli gelen gelirin yıllık karşılığı) $70 milyara yaklaşıyor. Aynı kaynaklara göre şirketin kurumsal satışları Temmuz’dan bu yana iki katından fazla arttı (Axios).
Google ise aynı günlerde Gemini 4 Argon’u tanıttı. Google’ın kendi karşılaştırmalarına göre model, 19 karşılaştırma ölçütünün 14’ünde GPT-6 Astra ve Claude Opus 5.5’i geçiyor ya da onlarla berabere kalıyor. Bu iddialar Google’a ait, bağımsız bir değerlendirmeye dayanmıyor. Erişim de ilk aşamada seçili test kullanıcıları ve iş ortaklarıyla sınırlı (Parametric Architecture).
Tablo şu: liderlik koltuğu birkaç ayda bir el değiştiriyor. Bugün bir laboratuvar öne geçiyor, birkaç ay sonra bir başkası onu yakalıyor. Bu yüzden hiçbir model laboratuvarı “en iyi” olmaktan kalıcı bir fiyatlama gücü elde edemiyor. Değişmeyen tek şey borç tarafı: yüz milyarlarca dolarlık, çoğu iptal edilemeyen bilgi işlem taahhüdü. Pazarlık gücü, bu taahhütlerin satın aldığı kıt girdiyi satanın elinde toplanıyor.
Bellek ileriye satılıyor
O kıt girdinin bir kısmı bellek. Micron 30 Eylül’de dördüncü mali çeyrek sonuçlarını açıkladı. Şirketin çeyrek geliri $54,23 milyar oldu, bu bir yıl önceki seviyenin yaklaşık 4,8 katı (Micron).
Gelirden daha anlamlı olan, sözleşmelerin yapısı. Reuters’a göre uzun vadeli tedarik anlaşmaları kapsamında müşterilerin finansal taahhütleri Haziran’daki $22 milyardan $32 milyara çıktı. Aynı anlaşmalar kapsamında kalan yükümlülükler yaklaşık $100 milyardan $150 milyara yükseldi. Micron’un 2027 yılı yüksek bant genişlikli bellek (HBM, yapay zeka çiplerinin yanında çalışan hızlı bellek) üretiminin büyük kısmı şimdiden sözleşmeye bağlanmış durumda (Reuters). Başka bir deyişle, gelecek yılın en kıt belleği bugünden satılmış.
Bu yapı pazarlık masasını değiştiriyor. Bir müşteri belleği yıllar öncesinden ve bağlayıcı bir taahhütle alıyorsa, fiyatı ve teslim takvimini büyük ölçüde satıcı belirliyor. Kalan yükümlülüklerin Haziran’dan bu yana yaklaşık $50 milyar artması, alıcıların bu koşulları kabul etmeye istekli olduğunu gösteriyor. Belleği elinde tutan, modelin hangi laboratuvardan çıktığıyla ilgilenmek zorunda değil. Hangi model öne geçerse geçsin, çalışmak için aynı kıt belleğe ihtiyaç duyuyor.
Aynı eğilim daha küçük ölçekte de görülüyor. Avustralyalı Megaport, 29 Eylül’de Latitude.sh birimi üzerinden GPU, CPU, ağ ve depolama hizmetleri için üç sözleşme imzaladığını duyurdu. Sözleşmelerin toplam tutarı A$978,6 milyon ($685 milyon), ağırlıklı ortalama süresi dört yılın biraz üzerinde. Gelir, müşterilerin hizmeti ne kadar kullandığından bağımsız olarak taahhüt edilmiş (ASX duyurusu).
Duyurunun en çarpıcı ayrıntısı bir ödeme. Müşterilerden biri GPU’lara daha hızlı erişmek için, hizmet başlamadan önce A$281,5 milyon peşin ödemeyi kabul etti. Megaport bu ödemeyi donanımın büyük kısmını finanse etmek için kullanacak. Müşterilerin adları açıklanmadı (ASX duyurusu). Burada alıcı, sıraya girebilmek için satıcının yatırımını kendi cebinden karşılıyor.
Bu, 21 Eylül’deki “İmza Artık Varlık” sayısının devamı. O hafta uzun vadeli taahhüdün kendisinin bir varlığa dönüştüğü görülmüştü. Bu hafta o varlığı elinde tutan taraf netleşiyor: kıt girdiyi satan. Bellek yıllar öncesinden satılıyor, alıcılar da öne geçmek için peşin ödüyor.
Kıt girdiyi satan, modele uzanıyor
Üçüncü hamle ters yönden geliyor. AMD 28 Eylül’de, Fei-Fei Li’nin kurduğu yapay zeka modeli ve araştırma laboratuvarı World Labs’i satın almak için kesin anlaşma imzaladı. Bedelin tamamı AMD hisseleriyle ödenecek ve işlemin büyüklüğü yaklaşık $8,2 milyar (AMD).
World Labs, uzamsal zeka ya da dünya modelleri üzerine çalışıyor. Dünya modeli, fiziksel dünyanın nasıl işlediğini öğrenen bir model türü ve robotik ile simülasyonda kullanılıyor. World Labs’in modelleri metinden, görüntüden ve videodan etkileşimli üç boyutlu ortamlar üretiyor. İşlemin düzenleyici onaya bağlı olarak 2026 sonuna kadar tamamlanması bekleniyor. Li’nin AMD’nin baş bilim insanı olması planlanıyor (Reuters). Anlaşma imzalandı, ancak henüz tamamlanmadı.
İlk iki hikayede model laboratuvarları kıt girdiyi satın almak için yıllara yayılan taahhütler veriyordu. Burada kıt girdiyi satan şirket, model araştırmasının içine giriyor. Amaç, bir sonraki iş yüklerinin donanımdan ne isteyeceğini dışarıdan tahmin etmek yerine içeriden şekillendirmek. Dünya modelleri, bugünkü dil modellerinden farklı bir bilgi işlem ihtiyacı doğurabilir. Bu ihtiyacı ilk tanımlayan, onu karşılayacak çipi de ilk tasarlayan olur.
Hamlenin mantığı ilk iki hikayeyle aynı yere çıkıyor. Kıt girdiyi satan şirket bugün güçlü bir konumda, ama bu konum talebin nereye gideceğini doğru okumaya bağlı. Model araştırmasını bünyesine katmak, talebin kaynağına yaklaşmanın bir yolu. AMD burada modeller arasındaki yarışa katılmaktan çok, o yarışın hangi donanıma ihtiyaç duyacağını önceden görmeye çalışıyor. Laboratuvarlar kıt girdiye bağlanırken, kıt girdiyi satan da laboratuvara bağlanıyor.
Sonuç
Modeller birbirini sürekli yakalıyor, bu yüzden en iyi olmak geçici bir durum. Kalıcı olan, kıt girdiye erişim. Anthropic, Reuters’ın incelediği gizli taslağa göre yüz milyarlarca dolarlık bilgi işlem taahhüdünü yıllar öncesinden bağlamış. Micron 2027 belleğini bugünden satıyor. Megaport’un bir müşterisi GPU’lara erken ulaşmak için hizmet başlamadan peşin ödüyor. AMD ise talebe yakın durmak için model araştırmasına uzanan bir anlaşma imzaladı.
Dört hareketin ortak noktası zaman. Kıt girdi, kullanılmadan yıllar önce ve çoğu zaman geri dönülmez koşullarla satılıyor. Model laboratuvarları büyümek için bu koşulları kabul ediyor. Satıcılar ise sözleşmenin uzunluğu ve peşin ödemelerle konumlarını güçlendiriyor.
Bu sayının başındaki sorunun cevabı bu hafta biraz daha netleşti. Pazarlık gücü, liderlik tablosunun zirvesinde duran modelde değil. Bu modellerin çalışması için gereken ve yıllar öncesinden satılan girdide. Değer, kıt olanı elinde tutanda toplanıyor. Kıt olan kazanıyor.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi değildir. Herhangi bir finansal karar vermeden önce bağımsız finansal danışmanınıza başvurmanızı tavsiye ederiz.
Teknoloji Borsası, küresel teknolojide değerin nereden nereye kaydığını Türkçe analiz eden bağımsız bir yayındır.